BT Corporate - шаблон joomla Оригами

UAC Mühendislik

ISO GUIDE 35

Font Size

SCREEN

Profile

Layout

Menu Style

Cpanel
GUIDE35

ISO GUIDE 35 Referans malzemeler – Genel ve istatistiksel belgelendirme ilkeleri
Referans malzemelerin (RM) üretimi, özelliklerinin belirlenmesi ve belgelendirilmesi dünya çapında tutarlı ve uyumlu ölçme sistemlerinin geliştirilmesinde ve sürdürülmesindeki temel faaliyetlerdir. ISO Kılavuz 32 ve ISO Kılavuz 33’te ayrıntılı olarak belirtildiği üzere, sertifikalı/onaylı referans malzemeler (CRM) kalibrasyon, kalite kontrol ve yöntem doğrula amacıyla ve aynı zamanda diğer malzemelere değerlerin atanması için kullanılır ve söz konusu malzemeler bu değer atama işlemiyle onaylı malzeme (CRM) olabilirler. Ayrıca, CRM’ler oktan sayıcı, sertlik ölçeği ve pH değeri gibi konvansiyonel ölçütlerin izlenebilirliğini sürdürmek veya belirlemek için de kullanılır. Son olarak, aynı derecede önemli bir diğer husus da, seçilen saf maddeler de uluslararası sıcaklık ölçütlerini sürdürmek için kullanılabilir.

CRM üreticileri için, referans malzemeleri (RM) üretmek ve onaylamak ve bu şekilde üretilen CRM’lerin son kullanıcıların gereksinimlerini karşılamalarını sağlamak için gereken tesisin kurulmasına yardımcı olan üç ISO Kılavuzu bulunmaktadır. ISO Kılavuz 34’te CRM üreticisi tarafından uzmanlığını göstermek için karşılaması gereken gerek şartlar ana hatlarıyla belirtilmektedir, bu Kılavuz ise bu gerek şartların nasıl yerine getirileceği konusunda yardımcı olmaktadır. Bu Kılavuzda, homojenlik testleri, kararlılık (stabilite) testleri ve aday CRM’in özelliklerinin belirlenmesine yönelik oldukça genel seviyede modellere yer verilmektedir. ISO Kılavuz 31’de CRM sertifikalarının formatı ve içerikleri belirtilmektedir.

Bu Kılavuz bazı şekillerde Ölçümlerde Belirsizliğin İfade edilmesi Kılavuzunun (GUM) CRM’lerin üretimle ilgili hususiyetleri bakımından uygulaması olarak görülebilir. GUM’da ölçümden elde edilen değerin ölçüm belirsizliğinin nasıl değerlendirileceği detaylı olarak açıklandığı için, mümkün olan hallerde, bu Kılavuzda GUM’a atıflar yapılmaktadır. Bu Kılavuz, CRM’in yığın ayrışıklığı (homojen olmamam durumu) kararsızlığına bağlı olan belirsizliklerin özellik değerlerinin belirsizliğine dahil edilmesi konusunda ilave yönlendirme ve rehberlik sağlaması bakımından GUM’u tamamlayıcı niteliktedir.

Bu Kılavuz RM’lerin üretimi ve özelliklerinin belirlenmesindeki en iyi uygulamaları desteklemek için geliştirilmiş olsa da, kılavuzun belirli bölümlerinin belirli CRM’ler için geçerli olup olmadığını titizlikle dikkate almadan kullanılması özellik değerlerinin (ve belirsizliklerinin) yanlış ve hatalı esasa göre tespit edilmesine yol açabilir. Bu tip dokümantasyonun kullanıcısı dokümanların “eleştirel düşünce, entelektüel dürüstlük ve mesleki becerilerin” yerine geçemeyeceğini dikkate almalıdır (GUM: 1993, 3.4.8). CRM “ürününün” niteliği, bu hususlarda uygun prosedürlerinin ve yöntemlerinin ne ölçüde uygun kullanıldığına bağlıdır.

Bu Kılavuzun içeriğinin büyük bir bölümü RM’lerin üretimi için geçerlidir. Diğer hususların yanı sıra, özellik değerlerinin izlenebilirliği, ölçüm belirsizliğinin tam olarak değerlendirilme ihtiyacı ile ilgili gereksinimler örneğin, analitik prosedürü kalibre etmek için hazırlanan maddeler (kalibrant) veya bir yöntemin performansını kontrol etme aracı olarak veya bir başka malzemeye değer atamak için kullanılan birçok referans malzeme (RM) kategorisi için geçerlidir.

Farmakope standartları ve maddeleri yetkili farmakope kuruluşları/otoriteleri tarafından bu Kılavuzun genel ilkeleri izlenerek tespit edilir ve dağıtılır. Kılavuzda bu tür referans malzemelerin üretimi konusunda özel yönlendirmeler ve rehberlik yapılmaktadır. Ancak, analiz sertifikaları vasıtasıyla kullanıcıya verilen bilgiler ve son kullanma tarihleri için farmakope otoriteleri tarafından farklı bir yaklaşımın kullanıldığına dikkat edilmelidir. Ayrıca, ilgili özette bu referans malzemelerin öngörülen kullanımı vasıtasıyla izin verilmediği için atanan değerlerin belirsizliği ifade edilmemiştir.

Kapsam
Bu Kılavuzda, ilişkili belirsizliklerin değerlendirilmesi ve metrolojik izlenebilirliğin tespit edilmesi de dahil olması da dahil olmak üzere, referans malzemeye özelliklerin atanması için kullanılan geçerli yöntemlerin anlaşılmasına ve geliştirilmesine yardımcı olan istatistiksel ilkeler verilmektedir. Bu Kılavuzda açıklanan bütün işlem adımlarının uygulandığı referans malzemelerin (RM) beraberinde çoğu zaman bir sertifika verilir ve bu malzemeler sertifikalı referans malzeme (CRM) olarak adlandırılır. Bu Kılavuz, ulusal veya uluslararası ölçekte ölçüm sonuçlarının karşılaştırılabilirliğinin, doğruluğunun ve uygunluğunun sağlanmasına yardımcı olmak üzere CRM’lerin tam potansiyelinin tespit edilmesinde yararlıdır.
Sınır ötesinde ve zaman içinde karşılaştırılabilir olabilmesi için, ölçümlerin uygun ve belirtilen referanslarda izlenebilir olmaları gerekmektedir. CRM’ler malzemeler ve/veya numunelerle uğraşan diğer bilim dallarının yanı sıra kimya, biyoloji ve fizik bilimlerinde ölçüm sonuçlarının izlenebilirlik kavramının uygulanmasında kilit bir rol oynamaktadır. Laboratuarlar bu CRM’leri ölçüm sonuçlarının uluslararası standartlarda izlenebilirliğini tespit etmek için kolaylıkla erişilebilen ölçüm standartları olarak kullanmaktadır. CRM’in taşıdığı özellik değerleri üretim sırasında SI birimleri veya üzerinde mutabık olunan diğer uluslararası birimler cinsinden izlenebilir. Bu Kılavuzda belirtilen uygun referanslara göre izlenebilir hale getirilen yerleşik, köklü özellik değerlerine yol açan yöntemlerin nasıl geliştirilebileceği anlatılmaktadır. Kılavuz, gaz karışımlarından biyolojik maddelere kadar çok çeşitli malzemeleri (matrisleri) ve kimyasal bileşimlerden fiziki ve immünolojik (protein veya özel bir kimyasal maddeyi antikor özgüllüğünü kullanarak ölçme metodu) özelliklerine kadar çok çeşitli özellikleri kapsamaktadır.
Bu Kılavuzda açıklanan yaklaşımların referans malzemenin üretimi ve bağlantılı belirsizlikleri ile birlikte malzemenin özellik değerlerinin tespit edilmesi ile ilgili her türlü hususu kapsamlı ve ayrıntılı olarak ele alması planlanmamıştır. Kılavuzda belirtilen yaklaşımlar geniş RM gruplarının üretimi ve değer atamaları ile ilgili genel geçer kabul gören yaygın yaklaşımlar olarak kabul edilmelidir, ancak belirli durumlar için bu yaklaşımlarda uygun değişikliklerin yapılması gerekebilir. Özellikle, verilerin kesinlikle normal dağılmadığı durumlarda, geçerli özellik değerlerini ve bağlantılı belirsizlikleri elde etmek için diğer istatistiksel metotlar tercih edilebilir. Bu Kılavuzda CRM üretimi ile ilgili projelerin tasarımları genel hatlarıyla belirtilmiştir.

Normatif Referanslar
Aşağıdaki referans dokümanlar bu belgenin uygulanması ve kullanılması bakımından zorunludur. Tarihli referanslar için yalnızca alıntı yapılan baskılar geçerlidir. Tarihsiz referanslar için atıfta bulunulan dokümanın son baskısı (bu dokümanda yapılan değişiklikler de dâhil) geçerlidir.

  1. ISO 3534-1, İstatistik – Terimler ve semboller – Bölüm 1: Olasılık ve genel istatistik terimleri
  2. ISO Kılavuz 30, Referans malzemelerle ilişkili olarak kullanılan terimler ve tanımlar;
  3. ISO Kılavuz 31, Referans Malzemeleri- Sertifikaların ve etiketlerin içerikleri;
  4. ISO Kılavuz 35, Referans Malzemeleri- Belgelendirme için genel ve istatistiki prensipler;
  5. Ölçümlerde Belirsizliğin İfade edilmesi Kılavuzu. BIPM, IEC, IFCC, ISO, IUPAC, IUPAP, OIML, 1993
  6. Uluslararası temel ve genel metroloji terimleri sözlüğü. BIPM, IEC, IFCC, ISO, IUPAC, IUPAP, OIML, 1993

NOT: “Ölçümlerde Belirsizliğin İfade edilmesi Kılavuzu” bundan böyle GUM olarak anılacak ve “Uluslararası temel ve genel metroloji terimleri sözlüğü” de “VIM” olarak anılacaktır.

Terimler, tanımlar ve semboller
Bu belgenin amaçları doğrultusunda, ISO 3534-1, ISO Kılavuz 30 ve VIM’de yer verilen terimler ve tanımlar ve aşağıda yer verilen terimler için hizalarında yapılan tanımlar geçerlidir. Kullanılacak olan semboller Madde 4’de verilmiştir.
Referans malzeme (RM)
Ölçüm sürecindeki kullanım amacına uygun olduğu tespit edilmiş olan bir veya daha fazla sayıda özelliğe göre yeterince homojen ve kararlı olan malzeme
NOT 1: RM jenerik bir terimdir.
NOT 2: Özellikle kalitatif veya kantitatif olabilir (örneğin, maddelerin veya türlerin tanım bilgisi gibi)
NOT 3: Kullanımlar, ölçüm sistemlerinin kalibrasyonunu, ölçüm prosedürünün değerlendirilmesini, diğer malzemeler değer atanma işlemini ve kalite kontrolü içerir.
NOT 4: Bir RM, belirli bir ölçümde yalnızca tek bir amaç için kullanılabilir.
Sertifikalı referans malzeme (CRM)
Belirlenen bir veya daha fazla sayıda özelliği metrolojik olarak geçerli bir prosedürle karakterize edilen ve beraberinde belirtilen özelliğin, ilişkili belirsizliğin değerini belirten ve metrolojik izlenebilirlik bildiriminin yer aldığı bir sertifikanın bulunduğu referans malzeme
NOT 1: Değer kavramı, tanımlama veya dizi gibi kalitatif özellikleri içerir. Söz konusu özelliklerin belirsizliği olasılık olarak ifade edilebilir.
NOT 2: Referans malzemelerin üretimi ve belgelendirilmesi ile ilgili metrolojik olarak geçerli prosedürler, diğerlerinin yanı sıra ISO Kılavuz 34’de ve bu Kılavuzda verilmektedir.
NOT 3: ISO Kılavuz 31’de sertifikaların içerikleri konusunda yönlendirmeler yer almaktadır.
Özellik değeri
(referans malzemenin) (sertifikalı) referans malzemenin fiziki, kimyasal veya biyolojik özelliğini temsil eden niceliğine atanan değerdir.
Özellik belirleme (karakterizasyon)
(referans malzemenin) belgelendirme sürecinin bir parçası olarak, referans malzemenin özellik değerlerini belirleme süreci.
NOT 1: karakterizasyon süreci miktarı belirlenecek olan özellikler için değerleri verir.
NOT 2: Yığın malzemelerin belgelendirilmesinde, karakterizasyon yığın malzemenin özellik değerlerine atıf yapar.
Şişeler arası homojenlik
Referans malzemenin özelliğinin şişeden şişeye değişmesi
NOT: “şişeler arası homojenlik” teriminin diğer ambalaj tipleri (örneğin, viyaller) ve diğer fiziki şekiller ve test parçaları için de geçerli olduğu anlaşılmaktadır.
Şişe içi homojenlik
Referans malzemenin özelliğinin bir şişe içindeki değişimi
Harmanlama
Bir veya birden fazla matris malzemenin belirli özelliklere sahip olan malzemeyi elde etmek üzere karıştırılması
Matris malzeme
Doğadan, sanayi üretiminden veya bir başka yerden numunesi alınan malzeme
ÖRNEKLER Toprak, içme suyu, hava
Katkı ilavesi
Matris malzemeye bilinen bir miktarda bileşik veya element ilave edilmesi
Kısa süreli kararlılık
Nakliye sırasında belirli nakliye koşullarında referans malzemenin özelliğinin kararlılığı
Uzun süreli kararlılık
Referans malzemenin CRM üreticisinde belirli depolama koşullarında özelliğinin kararlılığı
Kullanım ömrü
(referans malzemenin) referans malzemenin kullanılabildiği zaman aralığı
Raf ömrü
(RM/CRM) CRM üreticisinin malzemenin kararlılığını garanti ettiği zaman aralığı
NOT: Raf ömrü, ISO Kılavuz 31’de belirtildiği üzere, sertifikanın geçerlilik süresine eşittir.

CRM üretimi, projede filen herhangi bir faaliyette bulunmadan önce kapsamlı ve detaylı planlamanın yapılmasını gerektirir. Planlamanın önemli bir bölümü ihtiyaç duyulan malzeme miktarı ile ve aynı zamanda homojenlik, kararlılık ve özellik belirleme (karakterizasyon) çalışmalarının tasarımı ile ilgilidir. Tasarım aynı zamanda bu çalışmalar için uygun ölçme yöntemlerinin seçilmesini de içermektedir. Üretilecek olan numune sayısı planlama sürecinin çok önemli bir değişkenidir. Numune sayısı ve ham madde miktarı bütün bu faktörlere bağlıdır. Homojenlik testi (Madde 7), kararlılık testi (Madde 8) ve karakterizasyon ile ilgili maddelerde, bu süreçlerin belgelendirme projesinin bir parçası olarak nasıl planlanması ve uygulanması gerektiği konusunda yönlendirmeler yapılmaktadır. Fizibilite çalışması da proje planının bir parçası olabilir.
Projenin tanımı
Proje planlaması hangi CRM’in üretileceğinin tanımlanması ile başlar. Bu tanıma tipik bir örnek olarak aşağıdaki verilebilir:
“çevresel analitik kimya için ilgili içerik seviyesinde ve onaylı değerleri ile ilgili belirsizliği %x’e eşit veya daha az olan bir dizi eser element içeren toprak CRM’in hazırlanması”
Bu tanım projeyi oldukça yeterli şekilde kapsamaktadır. Çevresel kimya ile ilgili hususlar vakadan vakaya değişebilir ancak malzeme çeşitlerini yeterince daraltır. Benzer şekilde, “toprak” da matris seçenek sayısını daraltır. Her durumda, neyin üretilecek olduğunu belirlemek önemlidir. Projenin tasarım aşamasında, tanım daha ayrıntılı şekilde belirtilebilir. Sonuç olarak, belirtilen hedef belirsizlik malzemenin planlanan kullanıma uygun olmasını sağlar. Örneğin, iz çevresel analitik metotlarının doğrulanması için kalibrasyon standardı değerleriyle ilişkili belirsizlikler malzemelerin değerleriyle ilişkili belirsizlikten önemli ölçüde daha küçük olmalıdır.
Özellik değerlerin izlenebilirliğinin tasarımın en önemli hususlarından birisi olarak tespit edildiği durumlarda “belirtilen referansların” uygun şekilde seçimi; hangi referansların mevcut olduğuna, ilgili CRM’in bu ölçümleri rutin olarak yapan laboratuarlara hizmet verebilmesi için neye ihtiyaç olduğuna ve teknik olarak neyin fizibıl olduğuna bağlıdır. CRM’ler esas olarak daha sonra yapılacak olan ölçümleri izlenebilir hale getirmek için kullanıldığından, uygun referansların seçilmesi, üretilen CRM’in gerek metrolojik gerekse ticari değeri açısından çok önemlidir.
CRM’in kullanılacağı kapsam da belirlenmelidir. Birçok durumda, kullanma kapsamı projenin tanımı ile ifade edilir ancak bazı durumlarda daha ayrıntılı olarak belirtilmesi gerekir. Söz konusu kullanma kapsamının diğer kullanımları dışarıda bırakması gerekmez, ancak bu kullanımların verilen sertifikanın veya belgenin kapsamında yer almadığı (yer almasının gerekmediği) unutulmamalıdır. Referans malzemenin (RM) kullanılma kapsamı mevzuata ve/veya uluslararası antlaşmalara dayanır.